کاربر گرامی! شما به دلیل داشتن دسترسی مورد نیاز می توانید این خبر را ویرایش نمایید.

ویرایش
آب و فاضلاب
1399/07/14 12:22
یادداشت؛

اهمیت آب و آینده آن در جهان

حمیدرضا کرم‌وند، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب لرستان

لفظ آب که معادل عربی آن «ماء» ۶۳ بار در قرآن آمده است، اين آيات اشاره دارند كه عرش خداوند بر روى آب بوده و حيات همه جان‏داران به آب وابسته است. در آیه(طه ۵۳ و ۵۴) اشاره دارد بر «الَّذي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْداً وَ سَلَكَ لَكُمْ فيها سُبُلاً وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْ نَباتٍ شَتَّى كُلُوا وَ ارْعَوْا أَنْعامَكُمْ إِنَّ في‏ ذلِكَ لَآياتٍ لِأُولِي النُّهى؛ همان خدايى كه زمين را آسايشگاه شما قرار داد و در آن راهها براى شما پديد آورد؛ و هم از آسمان آب نازل كرد تا به آن آب آسمانى انواع نباتات مختلف از زمين برويانيديم.شما از آن نعمتها تناول كنيد و چهارپايانتان را هم بچرانيد، كه همانا در اين كار آياتى (از ربوبيت) براى خردمندان پديدار است‏»
در قرآن نزول آب و در پى آن، افزون بر إحياى زمين، پراكنده شدن جنبندگان نيز از آيه‏‌هاى الهى شمرده شده است: «إِنَّ فِى خَلقِ‏السَّموتِ والأرَضِ ... و ما أَنزَلَ اللّهُ مِنَ السَّماءِ مِن ماءٍ فَأحيا بِهِ الأَرضَ بَعدَ مَوتِها و بَثَّ فيها مِن كُلّ دابَّةٍ ... لَأَيتٍ لِقَومٍ يَعقِلون؛ محققا در خلقت آسمانها و زمين ... و بارانى كه خدا از بالا فرو فرستاد تا به آن آب، زمين را بعد از مردن زنده كرد و سبز و خرّم گردانيد، و در پراكندن انواع حيوانات در زمين، ... در همه اين امور ادلّه‏اى واضح براى عاقلان است»( آيه ۱۶۴ بقره) اینها همه نمونه از از اهمیت آب در دیدگاه قران است.
مقدار آبي كه از اين طريق در سطح كره زمين يا در هر محدوده جغرافيايي مشخص پديد مي آيد، صرفنظر از تغييرات بين سالي، معين و ثابت است . به عبارت بهتر مقدار آب تجديد شونده اي كه سطح كره زمين هم اكنون و به طور سالانه دريافت مي نمايد، معادل همان آبي است كه شايد هزاران سال پيش و از بدو بروز تمد ن هاي بشري دريافت مي نموده است .ولی  توزيع مكاني و زماني مقدار آب تجديد شونده كاملا متغير بوده و متناسب باتوزيع جمعيت و نيازهاي آبي جوامع بشري نمي باشد.
بررسي ها نشان مي دهد كه هر چه به سال ها و دهه هاي اخير نزديك مي شويم مقدار سرانه مصر ف آب به شدت در حال فزوني بوده است . دليل اين امر به افزايش سطح رفاه و به تبع آن تنوع نيازهاي آبي مربوط مي باشد. بدين ترتيب كه گسترش شهرنشيني، توسعه صنعتي و ورود آن به دوران بلوغ و توسعه كشاورزي براي توليد مواد غذايي با الگوهاي كشتي كه پاسخگوي سطح در حال افز ايش رفاه انسان ها باشد، موجب گرديده است كه ميزان مصارف آب در مقياس جهاني به سرعت به مرز ميزان آب قابل دسترس از منابع آب تجديد شونده جهان نزديك شود.

مشخصه‌هاي اصلي بروز بحران آب در جهان
اصلی‌ترین شاخص براي بيان وقوع بحران آب، نقطه تلاقي بين ميزان مصرف و ميزان آب قابل است، مي‌توان اين گونه در نظر گرفت كه هر اندازه به اين مرز نزديك شويم ابعاد آن وسيع تر و گسترده تر مي شود ضروري است بشر براي ايجاد تأخير در رسيدن به اين نقطه تلاش‌هاي عمده‌اي را از جهات علمي، فني و تحقيقاتي سازمان دهد.
موضوع مهم ديگري كه در سال‌هاي اخير براي بيان مشخصه‌هاي بحران آب مطرح بوده، محدوديت در تجهيز منابع مالي لازم براي توسعه بهره‌برداري و مديريت از منابع آب است؛ بدين ترتيب كه ممكن است كشوري از نظر مقدار منابع آب تجديد شونده در وضع نسبي مطلوبي باشد، لكن فاقد منابع مالي كافي براي توسعه منابع آب و ايجاد زيرساخت‌هاي لازم بدين منظور باشد .با این تعریف کشورهای جهان به چهار دسته تقسیم می‌شوند:
• كشورهاي با درآمد سرانه بالا و تنش آبي كم
• كشورهاي با درآمد بالا و تنش آبي زياد
• كشورهاي با درآمد كم و تنش آبي كم
• كشورهاي با درآمد كم و تنش آبي زياد
بدين ترتيب كشورهايي كه در دسته چهارم طبقه بندي مذكور قرار دارند و متأسفانه تعداد آنها نيز قابل ملاحظه است، اولين قربانيان بحران آب در جهان محسوب خواهند شد. هم اكنون به دليل كمبود آب ۷۰ منطقه در سطح جهان به عنوان كانون‌هاي بحران از ديدگاه آب شناخته شده‌اند.
بخصوص كه ابعاد مسئله در بين اين نوع كشورها، هم به لحاظ اين كه سهم و وزن بزرگي از جمعيت جهان را تشكيل مي‌دهند و هم به دليل اين كه بخش‌هاي وسيعي از مساحت كشورهاي مذكور به طور طبيعي از كمبود بارندگي و منابع آب تجديد شونده در رنجند.

کشور ایران
كشور ما به دليل نازل بودن ريزش هاي جوي و نامناسب بودن پراكنش زماني و مكاني آن در زمره كشورهاي خشك و نيمه خشك جهان قرار دارد و در اين شرايط به دليل رشد جمعيت، گسترش شهرنشيني و توسعه بخش هاي اقتصاد ي (كشاورزي و صنعت ) تقاضا براي آب روز به روز افزايش مي‌يابد.
با توجه به ميزان متوسط بارندگي سالانه كشور كه حدود ۲۵۰ ميليمتر محاسبه مي شود و با در نظر گرفتن وضعيت پوشش گياهي و غيره منابع آب قابل تجديد كشور حدود ۱۳۰ ميليارد متر مكعب برآورد مي‌شود. از كل منابع آب قابل تجديد سالانه، حدود ۹۲ ميليارد متر مكعب را جريان‌هاي سطحي و ۳۸ ميليارد متر مكعب را جريان‌هاي نفوذي به منابع زيرزميني تشكيل مي‌دهد.
به‌رغم محدوديت ذاتي منابع آب و توزيع نامناسب زماني و مكاني آن در كشور، استفاده از اين منابع ذاتًا با ارزش و غيرقابل جايگزين و به لحاظ سرمايه گذاري براي استحصال پرهزينه، با كارايي بسيار پاييني انجام مي‌گيرد.
ميزان كارايي مصرف آب در بخش كشاورزي به طور متوسط حدود ۳۵۳۰ درصد تخمين زده مي شود و در بخش مصرف شرب شهري صرف نظر از مصارف بي‌رويه شهروندان، به دليل فرسودگي شبكه هاي توزيع داخل شهرها ميزان آن تا حدود ۳۵ درصد نيز برآورد مي‌شود .آگاهي از اين واقعيت و نيز در يك تناقض آشكار حتي با سياست هاي مصوب برنامه هاي گذشته، متأسفانه روند سرمايه گذاري‌ها به گونه اي نبوده است كه اولويت استفاده مطلوب از ظرفيت‌هاي موجود را مورد توجه قرار دهد. همچنين عدم توجه به سياست هاي مصوب برنامه ها، موجب گرديده تا نسبت آب تأمين شده توسط سدهاي مخزني به وسعت شبكه‌هاي آبياري و زهكشي اصلي و فرعي و نيز تجهيز و نوسازي مزارع طي برنامه‌هاي گذشته تغيير معناداري را در جهت منطقي شدن پيدا نكند .در صورت ادامه روندها و گرايش‌هاي موجود وضعيت كلي آتي بخش آب كشور به شرح زير پيش بيني مي‌شود:
- ادامه روند افزايش جمعيت كشور، ميزان متوسط سرانه آب قابل تجديد تا مراحل ورود به دوره تنش آبي و سپس مرحله مواجهه با بحران آب را، تقليل خواهد داد.
- ادامه روند استفاده بي رويه از منابع آب و پايين بودن كارايي، كمبود را تشديد و تسريع خواهد كرد.
- ادامه روند آلودگي دسترسي به منابع با كيفيت مناسب را محدودتر خواهد کرد.
- ادامه سياست فعلي به شكل مديريت عرضه منجر به اتلاف و تخريب منابع آب خواهد شد.

در اين راستا خلاصه ضرورت‌ها به شرح زير توصيه مي‌گردد:
- مطالعات جامع مرتبط با منابع آب هرچه سريع تر جمع بندي و خاتمه يابد.
- الگوهاي مصرف بهينه آب با تأكيد بر بخش كشاورزي بررسي و اجرا شود )با بهينه كردن مصرف بخش كشاورزي بعنوان مصرف کننده  88 درصد ازکل آب قابل دسترس)
- براساس برنامه چهارم، هزينه تمام شده واقعي آب محاسبه شود و با رعايت اصل عدالت اجتماعي قيمت آب تعيين گردد.
- اهداف، سياست ها و برنامه‌هاي بخش منابع آب و بخش هاي مربوطه در محدوده حوضه‌هاي آبريز اصلي كشور با توجه به حفظ بلندمدت كيفيت، كميت و ضرورت‌هاي زيست محيطي مورد ارزيابي قرار گيرد.
- انتقال آب بين حوضه‌اي با توجه به محدوديت هاي سياسي اجتماعي و با پشتوانه علمي به عنوان يك راهكار مؤثر در جهت توازن آبي كشور مدنظر قرار گيرد.
- تغيير مديريت از مديريت عرضه به مديريت مصرف و در وراي آن تغيير مديريت سازه‌اي به مديريت غيرسازه‌اي از عواملي هستند كه مي‌بايست مورد توجه مديريت منابع آب كشور قرار گيرد.
- مهار كردن آب‌هاي سطحي حوضه‌هاي آبي مشترك مرزي و انجام بهره برداري لازم
  • خبرنگار:مهدی بابایی پور
  • منتشر کننده:حمید ثریانی/ دبیر خبر